Brokkies

By die Bongolethu Thusong-sentrum het partye hul planne vir die volgende vyf jaar aan die kiesers voorgelê — 14 dae voor stemdag op 4 November. At the Bongolethu Thusong Centre, parties presented their plans for the next five years to voters — 14 days before election day on 4 November.

Op Dinsdag 20 Oktober 2026 het Eden FM 'n politieke debat by die Thusong-sentrum in Oudtshoorn aangebied, gelei deur Morné Pietersen. Die debat is in Afrikaans en Engels gevoer en lewendig op Facebook gestroom. Elke party het drie minute gekry om sy manifes voor te lê, met 'n verkeerslig wat die tyd aandui. Daarna het partye mekaar uitgevra. Volgens die gasheer luister byna drie honderd duisend mense in. On Tuesday 20 October 2026, Eden FM presented a political debate at the Thusong Centre in Oudtshoorn, hosted by Morné Pietersen. The debate was conducted in Afrikaans and English and streamed live on Facebook. Each party got three minutes to present its manifesto, with a traffic light indicating the time. Afterwards, parties cross-examined each other. According to the host, nearly three hundred thousand people tuned in.

Jy stem vir jou wykskandidaat, vir die party wat die dorp moet beheer, en vir die party wat die Tuinroete-distriks munisipaliteit moet beheer. You vote for your ward candidate, for the party that should run the town, and for the party that should run the Garden Route District Municipality.

Wat elke party gesê het — in die volgorde van aanbieding: What each party said — in order of presentation:

Gasheer Morné Pietersen het elke party twee minute gegee om 'n ander party se manifes te toets, met geleentheid vir reaksie. Hy het partye herhaaldelik aan wedersydse respek herinner en die tyd streng bestuur. Die opsomming hieronder gee weer wat gesê is; Brokkies kon nie elke bewering onafhanklik bevestig nie. Host Morné Pietersen gave each party two minutes to test another party's manifesto, with an opportunity to respond. He repeatedly reminded parties of mutual respect and managed the time strictly. The summary below reflects what was said; Brokkies could not independently verify every claim.

Partye vra mekaar uit: IRASA het gevra hoekom partye in die huidige koalisie nie reeds uitgevoer het wat hulle nou beloof nie, en het 'n voorgestelde gesamentlike operasie sentrum (JOC) as 'n polisie funksie bestempel. Die Vryheidsfront Plus het verduidelik dat sy voorstel 'n munisipale oproep sentrum is waar 'n inwoner met een oproep 'n klagte kan aanmeld in plaas van vyf of ses. Parties cross-examine each other: IRASA asked why parties in the current coalition hadn't already delivered what they now promise, and labelled a proposed joint operations centre (JOC) a policing function. The Vryheidsfront Plus clarified that its proposal is a municipal call centre where a resident can log a complaint with one call instead of five or six.

Advieskantoor het van ander partye verlang om oor aantygings rakende aanstellings in die raad te antwoord. Ander partye het die aantygings terug gewys, gevra vir bewyse of gesê dit hoort by die munisipale bestuurder. Die EPWP-aanstellings en hoe billik dit versprei word, het deurgaans opgekom. Advieskantoor demanded other parties answer allegations about council appointments. Other parties pushed back on the allegations, asked for evidence or said it belonged with the municipal manager. EPWP appointments and how fairly they're distributed came up repeatedly.

Die DA het gevra of die EFF se slagspreuk “Victory or Death” nie 'n dreigement is nie. Die EFF het gesê dit motiveer sy eie lede om volhard die verkiesing te oorwin. Sommige sprekers het ook beswaar gemaak teen beledigende taal; die PMC het gesê politiek hoef nie lelik te wees nie. The DA asked whether the EFF's slogan “Victory or Death” wasn't a threat. The EFF said it motivates its own members to persevere and win the election. Some speakers also objected to insulting language; the PMC said politics doesn't have to be ugly.

BOSA het die kiesers drie vrae gestel: het die dorp vorentoe beweeg, het dienslewering verbeter, en — indien nie — verdien die dorp 'n alternatief? BOSA posed three questions to voters: has the town moved forward, has service delivery improved, and — if not — does the town deserve an alternative?

Grond, huise en plase: Verskeie partye het gepraat oor grond vir behuising. Die EFF en die NCC het gesê beskikbare grond moet gebruik word om huise te bou, en 'n inwoner het gevra wat van die munisipaliteit se grond geword het. Die DA het gesê gesprekke oor grondverkryging is gevorder en dat die munisipaliteit se behuisingskantoor ondersoek moet word. Land, housing and farms: Several parties spoke about land for housing. The EFF and the NCC said available land should be used to build houses, and a resident asked what became of the municipality's land. The DA said discussions on land acquisition are advanced and that the municipality's housing office should be investigated.

Die ANC het klem gelê op riool by plaaslike nedersettings en op Spieskamp, De Rust en Volmoed. Die DA het bewoners herinner dat die wet hulle teen onregmatige uitsetting beskerm, en dat hulle die owerhede of die party kan kontak. The ANC emphasised sewage at local settlements and at Spieskamp, De Rust and Volmoed. The DA reminded residents that the law protects them against unlawful eviction, and that they can contact the authorities or the party.

Luisteraars se vrae: Vrae oor WhatsApp en Facebook het gehandel oor grond belasting versus deernisgevalle, misdaad, kinders wat nie skool toe gaan nie en werkskepping. Die RAM het gesê tenders moet oop wees vir die publiek en dat township-ekonomieë dieselfde prioriteit as die middestad moet kry. Teen die einde het verskeie partye hul laaste minuut gebruik om kiesers aan te spoor om op 4 November te gaan stem. Listeners' questions: Questions via WhatsApp and Facebook covered land tax versus hardship cases, crime, children not attending school, and job creation. The RAM said tenders should be open to the public and that township economies should get the same priority as the town centre. Towards the end, several parties used their last minute to urge voters to go and vote on 4 November.

Gister het Quinton Adams en die Shackbuilder-span 'n nuwe woning aan Christiana in Ladismith oorhandig. Sy het voorheen onder haglike omstandighede gewoon. Nou het sy en haar gesin 'n veiliger en waardiger plek om tuis te noem. Yesterday, Quinton Adams and the Shackbuilder team handed over a new home to Christiana in Ladismith. She previously lived under dire conditions. Now she and her family have a safer and more dignified place to call home.

Dit gaan oor meer as net die bou van 'n struktuur. Dit gaan daaroor om waardigheid te herstel, die waarde te erken van die plek wat 'n gesin hul huis noem, en mense 'n tree nader aan groter ekonomiese insluiting te help. This is about more than just building a structure. It's about restoring dignity, recognising the value of the place a family calls home, and helping people take a step closer to greater economic inclusion.

Baie dankie aan DigiDeeds vir die borgskap van Christiana se nuwe woning. Sy het ook 'n digitale sertifikaat ontvang wat haar adres en eienaarskap van die struktuur dokumenteer. Vir gesinne wie se huise dikwels deur formele stelsels misgekyk word, is dit betekenisvol om hierdie inligting op rekord te hê. Many thanks to DigiDeeds for sponsoring Christiana's new home. She also received a digital certificate documenting her address and ownership of the structure. For families whose homes are often overlooked by formal systems, it's meaningful to have this information on record.

Dit erken dat die woning waarde het en skep 'n grondslag vir verdere ekonomiese geleenthede. Die visie is dat 'n erkende woning as 'n bate beskou kan word en moontlik as sekuriteit vir finansiering kan dien waar leners dit aanvaar. It recognises that the home has value and creates a foundation for further economic opportunities. The vision is that a recognised home can be regarded as an asset and possibly serve as security for financing where lenders accept it.

Van harte dankie aan almal wat dit moontlik gemaak het: Oom David Opperman, Oom Keith Meyer, Oom Deon Meyer en my ander ooms in Ladismith; die pastoor en haar man van die Community Church; Zelda Mentoor; en al die plaaslike verskaffers en besighede wat met boumateriaal gehelp het. Heartfelt thanks to everyone who made this possible: Uncle David Opperman, Uncle Keith Meyer, Uncle Deon Meyer and my other uncles in Ladismith; the pastor and her husband of the Community Church; Zelda Mentoor; and all the local suppliers and businesses who helped with building materials.

Dankie aan my vriend Philip “Flip” Seroux van Oudtshoorn, en aan elke lid van die Shackbuilder-span. Julle vrygewigheid, harde werk en toewyding het hierdie inisiatief moontlik gemaak. Thanks to my friend Philip “Flip” Seroux of Oudtshoorn, and to every member of the Shackbuilder team. Your generosity, hard work and dedication made this initiative possible.

Aan Christiana en haar gesin: mag julle nuwe woning vir julle gerief, veiligheid en hoop vir die toekoms bring. Wanneer 'n gemeenskap saamstaan, kan lewens verander — een huis op 'n slag. To Christiana and her family: may your new home bring you comfort, safety and hope for the future. When a community stands together, lives can change — one home at a time.

Deur Glen Snyman, leier van PARC. By Glen Snyman, leader of PARC.

Die People Against Race Classification (PARC) gaan op 4 November 2026 deel vorm van die groep waarnemers wat die komende munisipale verkiesing gaan waarneem. People Against Race Classification (PARC) will, on 4 November 2026, form part of the group of observers monitoring the upcoming municipal election.

Glen Snyman en drie ander lede van sy PARC-aksiespan het op 15 Oktober 2026 die Onafhanklike Verkiesings kommissie (IEC) se waarnemers opleiding in Kaapstad bygewoon. Glen Snyman and three other members of his PARC action team attended the Independent Electoral Commission's (IEC) observer training in Cape Town on 15 October 2026.

PARC is een van 30 onafhanklike organisasies in die Wes-Kaap wat geakkrediteer is om tydens die komende verkiesing as onafhanklike waarnemers op te tree. PARC is one of 30 independent organisations in the Western Cape accredited to act as independent observers during the upcoming election.

Waarnemers dra by tot die gehalte en geloofwaardigheid van 'n verkiesing. Hulle doen hul waarnemings op grond van inligting en help om kiesers se vertroue in die demokratiese proses te versterk. Observers contribute to the quality and credibility of an election. They base their observations on information and help strengthen voters' trust in the democratic process.

As die IEC se ekstra oë en ore, monitor hulle die verkiesings proses onafhanklik en dra hulle by tot die identifisering van moontlike onreëlmatighede en toekomstige verbeterings wat aangebring kan word. Waarnemers ontvang nie betaling van die IEC nie; hulle lewer dus hierdie diens vrywillig in belang van die gemeenskap van Suid-Afrika. As the IEC's extra eyes and ears, they monitor the election process independently and help identify possible irregularities and future improvements. Observers receive no payment from the IEC; they therefore provide this service voluntarily in the interest of the South African community.

PARC is baie bly en verheug oor hierdie gulde geleentheid om, hoewel dit 'n klein bydrae mag wees, tog 'n belangrike rol te speel in die bevordering van die positiewe funksionering en ontwikkeling van Suid-Afrikaanse staats instellings, soos die IEC, en sodoende by te dra tot die verkiesing van nuwe plaaslike regerings. Ons moet ons land verdedig en nie toelaat dat die internasionale gemeenskap 'n oordrewe negatiewe beeld van ons land kry nie. PARC is very pleased about this golden opportunity to play an important role, however small a contribution it may be, in promoting the positive functioning and development of South African state institutions, such as the IEC, and so contribute to the election of new local governments. We must defend our country and not allow the international community to form an exaggerated negative image of our country.

Waarnemers volg bepaalde riglyne wanneer hulle die verkiesings proses waarneem. Ná afloop van die verkiesing dien hulle 'n onafhanklike verslag by die IEC in waarin hulle hul waarnemings en bevindings uiteensit. Feitlikheid is die wagwoord. Observers follow certain guidelines when observing the election process. After the election, they submit an independent report to the IEC setting out their observations and findings. Factuality is the watchword.

Snyman en sy span is baie opgewonde oor hierdie geleentheid. Hulle glo dat die demokrasie waarin ons vandag leef, met blydskap omarm en gevier moet word. Snyman and his team are very excited about this opportunity. They believe that the democracy in which we live today should be embraced and celebrated with joy.

Die gemeenskap moet ook daarvan kennis neem dat enige doelbewuste inmenging met, manipulasie van of gekonkelry met die verkiesings proses ernstige regs gevolge kan inhou. Ingevolge die Kieswet 73 van 1998 kan bepaalde verkiesings oortredings 'n strafregtelike oortreding uitmaak en, by skuldig bevinding, tot 'n boete of selfs gevangenis straf lei. Niemand behoort dus die integriteit van ons demokratiese proses ligtelik op te neem nie! The community should also note that any deliberate interference with, manipulation of or collusion with the election process can carry serious legal consequences. Under the Electoral Act 73 of 1998, certain election offences constitute a criminal offence and, on conviction, can lead to a fine or even imprisonment. No one should therefore take the integrity of our democratic process lightly!

In Oktober 2025 het die IEC 'n werkswinkel in Oudtshoorn aangebied om 'n voorstel te bespreek oor die moontlike oorgang na 'n volledig elektroniese kies stelsel. Verskeie lande wat reeds van sulke stelsels gebruik maak, is as voorbeeld bespreek, tesame met die voor- en nadele daarvan. In October 2025, the IEC held a workshop in Oudtshoorn to discuss a proposal on the possible transition to a fully electronic voting system. Several countries already using such systems were discussed as examples, together with their advantages and disadvantages.

Snyman het die voorstel ondersteun omdat 'n elektroniese kies stelsel moontlik (a) goedkoper, (b) vinniger en (c) meer akkuraat kan wees, terwyl dit ook (d) menslike foute wat tydens die verkiesings proses kan insluip, kan verminder. Volgens Snyman beskik Suid-Afrika reeds oor die vermoë om so 'n stelsel te implementeer, maar wat nog nodig is, is die politieke wil om dit te verwesenlik. Snyman supported the proposal because an electronic voting system could potentially be (a) cheaper, (b) faster and (c) more accurate, while also (d) reducing human errors that can creep into the election process. According to Snyman, South Africa already has the capacity to implement such a system, but what's still needed is the political will to make it happen.

Daar is twee heel verskillende idees. Die eerste is tegnologie by die stemlokaal: masjiene wat stemme vaslê of tel, verkieslik met 'n papierspoor. Die tweede is internetstemming, waar jy van jou foon of rekenaar af stem. Die risiko's van die tweede is baie groter as van die eerste. There are two very different ideas. The first is technology at the polling station: machines that capture or count votes, preferably with a paper trail. The second is internet voting, where you vote from your phone or computer. The risks of the second are far greater than the first.

Hoekom is stemming so moeilik om te beveilig? 'n Bank ken jou naam en kan 'n fout later regstel. 'n Stem moet geheim wees en tog bewysbaar korrek getel word. Daardie twee vereistes trek in teenoorgestelde rigtings. Ook kry 'n verkiesing net een kans: as iets verkeerd loop, kan jy nie die dag oor doen nie. Why is voting so hard to secure? A bank knows your name and can correct a mistake later. A vote must be secret and yet provably counted correctly. Those two requirements pull in opposite directions. An election also only gets one shot: if something goes wrong, you can't redo the day.

'n Aanval hoef ook nie groot te wees nie. In 'n noue wedstryd kan 'n klein aantal gemanipuleerde stemme die uitslag draai. An attack doesn't have to be large either. In a close contest, a small number of manipulated votes can flip the result.

Wat kan verkeerd loop met aanlyn stem? Kwaadwillige sagteware op die kieser se eie toestel, wat 'n stem kan verander sonder dat hy of sy dit weet. Dwang en stemkoop: as jy tuis stem, kan iemand langs jou staan. By die stemhokkie is jy alleen. Aanvalle op verkiesings dag, soos platlegging van die stelsel sodat mense nie kan stem nie. Binnedaders en foute by die mense wat die stelsel bedryf. What can go wrong with online voting? Malicious software on the voter's own device, which can change a vote without them knowing. Coercion and vote-buying: if you vote at home, someone can stand next to you. At the polling booth, you're alone. Attacks on election day, such as taking the system offline so people can't vote. Insiders and mistakes among the people running the system.

Wat my sal gerusstel? 'n Papierspoor wat die kieser kan nagaan en wat later hertel kan word. Onafhanklike oudits van die uitslag, nie net van die sagteware nie. Oop toetsing: kundiges en die publiek moet die stelsel kan ondersoek. Klein proefprojekte eers, nie 'n oornag-oorskakeling nie. Waarnemers en partye moet steeds 'n werklike manier hê om die proses te kan toets. What would reassure me? A paper trail the voter can verify and that can later be recounted. Independent audits of the result, not just of the software. Open testing: experts and the public must be able to examine the system. Small pilot projects first, not an overnight switch. Observers and parties must still have a real way to test the process.

Studente, graduandi, entrepreneurs en kreatiewe en tegnologie-talent — span saam om idees in oplossings vir werklike uitdagings te omskep. Students, graduates, entrepreneurs and creative and tech talent — team up to turn ideas into solutions to real-world challenges.

Creatives: ontwerpers, storievertellers en kreatiewe denkers wat idees 'n gesig gee. Creatives: designers, storytellers and creative thinkers who give ideas a face.

Coders: ontwikkelaars en tegnologie-talent wat idees laat werk. Coders: developers and tech talent who make ideas work.

Problem-solvers: studente, graduandi en entrepreneurs wat werklike uitdagings aanpak. Problem-solvers: students, graduates and entrepreneurs who tackle real-world challenges.

Vorm 'n span van tot vyf lede wat kreatiewe en tegniese vaardighede kombineer. Die geleentheid vind plaas van 27 tot 29 November 2026 in Johannesburg. Form a team of up to five members that combines creative and technical skills. The event takes place from 27 to 29 November 2026 in Johannesburg.